Türkiye bütçesi, 2024 yılının ilk ayında şaşırtıcı bir performans sergileyerek 214,5 milyar TL rekor açık verdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre, Ocak 2023’teki 32,2 milyar TL’lik açığa kıyasla önemli bir artış kaydedilmesi, kamu maliyesindeki seyrin yakından izlenmesini gerektiriyor.
Geçen yılın aynı dönemine göre hem gelirlerde hem de giderlerde ciddi yükselişler yaşanırken, giderlerin gelirleri aşan oranda artması açığın derinleşmesine neden oldu. Özellikle faiz giderlerindeki keskin yükseliş, bütçe performansını olumsuz etkileyen ana faktörlerden biri olarak öne çıktı.
Ocak 2024 Bütçe Performansı: Detaylar
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı verilere göre, 2024 yılının Ocak ayında merkezi yönetim bütçe gelirleri ve giderleri aşağıdaki gibi şekillendi:
Gelirler ve Giderler Dengesi
- Bütçe Gelirleri: Geçen yılın Ocak ayına göre %104,9 oranında artarak 388,9 milyar TL’ye ulaştı. (Ocak 2023: 189,8 milyar TL)
- Bütçe Giderleri: Aynı dönemde %125,6’lık rekor bir artışla 603,4 milyar TL olarak gerçekleşti. (Ocak 2023: 265,8 milyar TL)
- Bütçe Açığı: Giderlerin gelirleri geride bırakmasıyla 214,5 milyar TL’ye yükseldi.
Vergi Gelirleri Kalemleri
Vergi gelirleri, Ocak 2024’te bir önceki yılın aynı ayına göre %114,7’lik kayda değer bir artışla 348,8 milyar TL’ye ulaştı. Vergi kalemlerinin dağılımı ise şöyle oldu:
- Gelir Vergisi: 62,4 milyar TL
- Kurumlar Vergisi: 44,5 milyar TL
- İthalat Üzerinden Alınan KDV: 96,1 milyar TL ile en büyük payı aldı.
- Özel Tüketim Vergisi (ÖTV): 60,1 milyar TL
- Dahili KDV: 49,3 milyar TL
- Bankacılık ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV): 11,2 milyar TL
- Damga Vergisi: 5,7 milyar TL
- Harçlar: 12,0 milyar TL
Gider Kalemlerinin Detayları
Bütçe giderleri içerisinde önemli bir artış gösteren kalemler dikkat çekti:
- Faiz Giderleri: %209,6 gibi çok yüksek bir artışla 101,4 milyar TL’ye yükseldi. Bu rakam, bütçe açığının ana nedenlerinden biri olarak öne çıktı. (Ocak 2023: 32,7 milyar TL)
- Personel Giderleri: 147,2 milyar TL
- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri: 26,5 milyar TL
- Mal ve Hizmet Alım Giderleri: 26,8 milyar TL
- Cari Transferler: 228,4 milyar TL ile en büyük gider kalemlerinden biri oldu.
- Sermaye Giderleri: 30,6 milyar TL
- Sermaye Transferleri: 2,5 milyar TL
- Borç Verme: 13,6 milyar TL
Faiz Dışı Denge: Neden Önemli?
Faiz dışı denge, kamu maliyesinin borç servisi dışındaki performansını gösteren önemli bir indikatördür. Ocak 2024’te faiz dışı denge 113,1 milyar TL açık verdi. Bu, geçen yılın Ocak ayında kaydedilen 0,5 milyar TL’lik faiz dışı fazla düşünüldüğünde, mali disiplin açısından dikkat çekici bir bozulmaya işaret etmektedir.
Faiz giderlerinin bütçe üzerindeki yükünün giderek arttığı bu dönemde, faiz dışı dengenin de açık vermesi, kamu harcamalarının faiz dışı alanlarda da hızla yükseldiğini gözler önüne seriyor. Bu durum, enflasyonla mücadele ve mali konsolidasyon hedefleri doğrultusunda önümüzdeki dönemde daha sıkı tedbirlerin alınabileceğine dair beklentileri güçlendiriyor.
