Türkiye’de uzun süredir beklenen Dijital Telif Yasası, internet yayıncılığında köklü bir değişimin sinyallerini veriyor ve mevcut “tek taraflı kazanç” düzenine darbe vurmaya hazırlanıyor. Bu yasa, özellikle haber ve medya içeriği üreten yayıncıların, içeriklerini büyük dijital platformlarda paylaşılması karşılığında adil bir gelir elde etmesini sağlamayı hedefliyor. Kısacası, evet, internetteki mevcut oyunun kuralları yeniden yazılıyor ve dijital platformların içerik kullanımına yönelik ödeme yapma yükümlülüğü geliyor.
Bu düzenleme, dünya genelinde benzer örnekleri bulunan ve Avrupa Birliği’nin telif hakları yönergesiyle pekişen bir trendin Türkiye’ye yansıması olacak. Amaç, gazeteciliğin sürdürülebilirliğini sağlamak, kaliteli içeriği teşvik etmek ve büyük teknoloji şirketleri ile medya kuruluşları arasındaki ekonomik dengeyi yeniden kurmaktır.
Dijital Telif Yasası Ne Getiriyor?
Dijital Telif Yasası’nın temel amacı, haber içeriği üreten yayıncıların eserlerinin dijital platformlarda kullanılması durumunda “komşu haklar” kapsamında adil bir ücretlendirme almasını sağlamaktır. Bu haklar, yayıncıların yatırım yaparak ürettikleri haberleri ve diğer içerikleri, arama motorları, sosyal medya platformları ve içerik toplayıcılar gibi büyük dijital oyuncular tarafından ücretsizce kullanmasının önüne geçmeyi hedefliyor.
- Adil Ücretlendirme: Yayıncıların ürettikleri içeriklerden (haber başlıkları, özetler, görseller) platformların sağladığı ekonomik değerden pay alması.
- Medya Sürdürülebilirliği: Azalan reklam gelirleri ve artan üretim maliyetleri karşısında zorlanan geleneksel ve dijital medya kuruluşlarına yeni bir gelir kapısı açmak.
- Kaliteli Gazetecilik: Finansal olarak güçlenen medya kuruluşlarının daha fazla araştırma, haber ve analiz yapabilmesine olanak tanımak.
Kimler Etkilenecek?
Yararlanıcılar: İçerik Üreticileri ve Yayıncılar
Bu yasa tasarısının en büyük yararlanıcıları, kuşkusuz haber ve medya içeriği üreten kuruluşlar olacaktır. Geleneksel medya devlerinden bağımsız dijital yayıncılara kadar geniş bir yelpazedeki kuruluşlar, emeklerinin karşılığını alma fırsatı bulacak.
- Geleneksel gazeteler ve dergiler
- Televizyon ve radyo haber kanalları
- Sadece dijitalde yayın yapan haber siteleri
- Gazeteciler ve içerik üreticileri
Yükümlüler: Büyük Dijital Platformlar
Yasanın getirdiği yükümlülükler, özellikle Google, Meta (Facebook, Instagram), X (Twitter) gibi içerik toplayıcı ve dağıtıcı dev platformları kapsayacak. Bu platformlar, kullanıcılarına sunulan haber içeriklerinden ekonomik olarak faydalandıkları için, artık yayıncılarla doğrudan müzakere ederek bir bedel ödemek zorunda kalacaklar.
- Arama motorları (Google Search)
- Sosyal medya platformları (Facebook, X, Instagram)
- Haber toplayıcı uygulamalar ve siteler
Uluslararası Örnekler ve Türkiye
Dijital telif yasası, küresel ölçekte birçok ülkenin gündeminde yer alıyor ve bazıları şimdiden önemli adımlar attı. Avrupa Birliği’nin 2019 tarihli Dijital Tek Pazar Telif Hakları Direktifi’nin (DSM Direktifi) 15. maddesi, yayıncılara bu “komşu hakları” tanıyarak üye ülkelerde bir dizi benzer yasanın çıkmasına öncülük etti.
- Almanya ve Fransa: Avrupa’da benzer düzenlemeleri hayata geçiren ilk ülkelerden oldular.
- Avustralya ve Kanada: Platformlarla medya kuruluşları arasında adil müzakereleri sağlamak amacıyla zorunlu anlaşma veya arabuluculuk modelleri geliştirdiler.
- İspanya, Birleşik Krallık ve ABD: Bu ülkelerde de benzer yasa tasarıları üzerinde çalışmalar devam etmekte veya tartışılmaktadır.
Türkiye de bu küresel eğilimin bir parçası olarak, ilgili paydaşlarla birlikte Dijital Telif Yasası’nın hazırlıklarını son aşamaya getirdi. Yasanın, yakın zamanda meclis gündemine gelmesi ve yasalaşması bekleniyor.
Tek Taraflı Kazançlara Neden Darbe Vuruyor?
Mevcut dijital ekosistemde, haber kuruluşları büyük yatırımlar yaparak ürettikleri içerikleri kamuoyuna sunarken, bu içerikler genellikle büyük dijital platformlar tarafından ücretsiz olarak alınıp dağıtılmakta ve bu platformlar üzerinden önemli reklam gelirleri elde edilmekteydi. Bu durum, “bedavacılık” (free rider) olarak adlandırılan ve medya sektörünün sürdürülebilirliğini tehdit eden bir sorunu yaratıyordu. Dijital Telif Yasası, tam da bu “tek taraflı kazanç” modelini hedef alarak, içerik üreticilerinin hak ettikleri payı almasını sağlayacak bir mekanizma kurmayı amaçlıyor. Böylece, dijital reklam pastasından daha adil bir dilim alma imkanı doğacak ve medya kuruluşlarının finansal sağlığı güçlenecektir.
Peki, Dijital Telif Yasası İnternetteki Oyunu Bozuyor mu?
Kesin Cevap: Evet. Dijital Telif Yasası, dijital platformlar ile içerik yayıncıları arasındaki mevcut ekonomik dengeyi kökten değiştirerek internetteki oyunun kurallarını bozuyor. Yayıncıların ürettikleri içeriklerden adil gelir elde etmesini sağlayarak medya sektörünün sürdürülebilirliğini güçlendirecek, kaliteli gazeteciliği teşvik edecek ve büyük dijital platformların içerik kullanımına yönelik tek taraflı kazanç modeline son verecektir.
